Apa Beza Samak dan Sertu? Ramai Masih Keliru Tentang Maksud Sebenar | Ramai masyarakat di Malaysia masih keliru apabila mendengar istilah samak dan sertu. Malah, tidak kurang juga yang menggunakan kedua-dua perkataan ini secara bergantian seolah-olah membawa maksud yang sama. Hakikatnya, kedua-dua istilah ini mempunyai pengertian yang berbeza dari sudut hukum Islam walaupun kedua-duanya berkaitan dengan proses penyucian.

Kekeliruan ini sering berlaku kerana penggunaan istilah "samak" dalam kehidupan seharian sudah menjadi kebiasaan apabila merujuk kepada proses menyucikan sesuatu yang terkena najis berat. Sedangkan dari sudut istilah fiqh, proses tersebut sebenarnya dikenali sebagai sertu, manakala samak merujuk kepada proses yang berbeza sama sekali.

Memahami perbezaan ini amat penting terutama bagi umat Islam yang ingin memastikan ibadah mereka sah dan kehidupan seharian sentiasa mematuhi tuntutan syarak. Pengetahuan yang tepat juga dapat mengelakkan salah faham ketika membincangkan isu berkaitan kebersihan, penyucian serta penggunaan barangan tertentu.

Dalam artikel ini, kita akan memahami dengan lebih mendalam tentang apa beza samak dan sertu, maksud sebenar kedua-duanya, dalil yang berkaitan, cara melaksanakan sertu yang betul serta situasi yang memerlukan samak atau sertu.

Apa Beza Samak dan Sertu? Ramai Masih Keliru Tentang Maksud Sebenar

Apa Maksud Samak?

Samak ialah proses menyucikan kulit haiwan yang telah mati melalui kaedah penyamakan menggunakan bahan-bahan tertentu sehingga kulit tersebut menjadi bersih dan boleh dimanfaatkan.

Dalam istilah fiqh Islam, samak dikenali sebagai proses menghilangkan kelembapan, darah, lemak, bau serta unsur-unsur yang menyebabkan kulit haiwan menjadi rosak selepas kematian. Setelah disamak dengan sempurna, kulit tersebut menjadi suci dan boleh digunakan untuk pelbagai tujuan seperti menghasilkan kasut, beg, tali pinggang, dompet dan pelbagai barangan lain.

Tujuan utama samak bukanlah untuk membersihkan najis mughallazah, sebaliknya untuk menyucikan kulit haiwan yang asalnya tidak boleh digunakan selepas mati tanpa proses penyamakan.

Rasulullah SAW bersabda:

"Mana-mana kulit yang disamak maka ia menjadi suci."

Hadis ini menunjukkan bahawa proses penyamakan memberikan kesan kepada kesucian kulit haiwan tertentu sehingga boleh dimanfaatkan oleh manusia.

Walau bagaimanapun, para ulama turut menjelaskan bahawa kulit anjing dan babi tidak menjadi suci melalui proses samak kerana kedua-dua haiwan tersebut tergolong dalam kategori yang mempunyai hukum tersendiri menurut mazhab Syafie.

Apa Maksud Sertu?

Sertu pula ialah proses menyucikan sesuatu yang terkena najis mughallazah, iaitu najis berat seperti anjing dan babi atau apa-apa yang berasal daripada kedua-duanya.

Dalam mazhab Syafie yang menjadi pegangan majoriti umat Islam di Malaysia, sertu dilakukan dengan membasuh bahagian yang terkena najis sebanyak tujuh kali, dan salah satu daripada basuhan tersebut mestilah menggunakan air yang bercampur tanah yang suci.

Inilah maksud sebenar sertu menurut hukum syarak.

Oleh sebab masyarakat telah lama menggunakan istilah "samak" untuk menggambarkan proses ini, ramai yang tidak menyedari bahawa istilah yang lebih tepat sebenarnya ialah sertu.

Sebagai contoh:

• Terpegang anjing yang basah.
• Bekas makanan dijilat anjing.
• Lantai terkena najis anjing.
• Peralatan tertentu tercemar dengan unsur babi.

Semua keadaan ini memerlukan proses sertu, bukannya samak.

Jadual Perbandingan Apa Beza Samak dan Sertu

Daripada jadual di atas jelas menunjukkan bahawa kedua-duanya mempunyai tujuan yang sangat berbeza walaupun sama-sama berkaitan dengan penyucian menurut Islam.

Mengapa Ramai Menggunakan Istilah Samak Untuk Sertu?

Kekeliruan ini berlaku sejak sekian lama dan telah menjadi sebahagian daripada budaya masyarakat di Malaysia.

Apabila seseorang berkata:

"Saya nak samak bekas ini sebab terkena anjing."

Sebenarnya dari sudut istilah fiqh, ayat tersebut kurang tepat kerana proses yang dilakukan ialah sertu.

Walaupun penggunaan istilah tersebut sudah menjadi kebiasaan, para ilmuwan Islam dan institusi agama di Malaysia kini semakin menggalakkan penggunaan istilah sertu supaya selaras dengan istilah yang digunakan dalam kitab-kitab fiqh.

Perubahan penggunaan istilah ini bukan bertujuan menyalahkan masyarakat, sebaliknya untuk memberikan kefahaman yang lebih tepat mengenai hukum-hakam Islam.

Apakah Itu Najis Mughallazah?

Untuk memahami sertu dengan lebih jelas, kita perlu mengetahui apakah yang dimaksudkan dengan najis mughallazah.

Najis mughallazah bermaksud najis berat yang melibatkan:

• Anjing.
• Babi.
• Kacukan anjing atau babi.
• Segala cecair, air liur, peluh, darah, najis dan anggota yang berasal daripada kedua-duanya.

Sekiranya sesuatu objek terkena mana-mana unsur tersebut dalam keadaan yang menyebabkan perpindahan najis berlaku, maka proses sertu perlu dilakukan.

Perlu difahami bahawa bukan semua kekotoran memerlukan sertu. Sebagai contoh, najis manusia, darah, bangkai atau air kencing tidak memerlukan sertu kerana ia termasuk dalam kategori najis selain mughallazah yang mempunyai kaedah penyucian berbeza.

Cara Melakukan Sertu Yang Betul

Ramai menyangka proses sertu sangat rumit, sedangkan langkah-langkahnya sebenarnya cukup mudah jika difahami dengan betul.

Berikut ialah cara melakukan sertu mengikut panduan mazhab Syafie.

1. Pastikan Bahagian Yang Terkena Najis

Kenal pasti kawasan yang benar-benar terkena najis mughallazah.

Sekiranya tidak pasti lokasi sebenar, bersihkan kawasan yang diyakini telah tercemar supaya tiada keraguan terhadap kesuciannya.

2. Sediakan Air Mutlak

Gunakan air mutlak seperti air paip, air hujan atau air yang memenuhi syarat untuk bersuci.

Air tersebut hendaklah bersih dan suci.

3. Sediakan Tanah Yang Suci

Tanah yang digunakan hendaklah bersih daripada najis.

Kini terdapat juga produk tanah sertu yang diproses khusus untuk memudahkan proses penyucian, terutama di rumah, restoran, kilang makanan dan industri halal.

4. Campurkan Air Dengan Tanah

Salah satu daripada tujuh basuhan mestilah menggunakan air bercampur tanah.

Campuran tersebut tidak semestinya pekat sehingga berlumpur. Memadai sekadar terdapat campuran tanah yang memenuhi tujuan penyucian menurut syarak.

5. Basuh Sebanyak Tujuh Kali

Selepas satu basuhan menggunakan air tanah, teruskan enam lagi basuhan menggunakan air mutlak.

Yang penting jumlah keseluruhannya ialah tujuh kali basuhan.

6. Pastikan Najis Telah Hilang

Pastikan tiada lagi kesan najis seperti bau, warna atau sifat najis yang masih melekat selepas selesai proses sertu.

Dengan itu, proses penyucian dianggap selesai.

Bilakah Seseorang Perlu Melakukan Sertu?

Ramai juga bertanya sama ada semua sentuhan dengan anjing memerlukan sertu.

Jawapannya bergantung kepada keadaan.

Antara situasi yang lazim memerlukan sertu ialah:

• Dijilat anjing.
• Terkena air liur anjing.
• Terkena badan anjing yang basah sehingga berlaku perpindahan lembapan.
• Bekas makanan digunakan oleh anjing.
• Peralatan yang disahkan tercemar dengan unsur babi.

Sebaliknya, jika tiada perpindahan najis atau kelembapan menurut hukum yang dipakai, penilaian hukum boleh berbeza bergantung kepada situasi dan pandangan fiqh yang dirujuk. Oleh itu, sekiranya timbul keraguan dalam keadaan tertentu, mendapatkan penjelasan daripada pihak berautoriti agama adalah langkah yang terbaik.

Adakah Semua Kulit Haiwan Boleh Disamak?

Tidak semua kulit haiwan boleh disamak sehingga menjadi suci.

Menurut mazhab Syafie, kulit anjing dan babi tidak menjadi suci walaupun melalui proses penyamakan.

Sebaliknya, kulit haiwan lain yang halal dimakan atau sebahagian haiwan yang haram dimakan selain anjing dan babi boleh menjadi suci melalui proses samak apabila memenuhi syarat-syarat yang ditetapkan.

Inilah sebabnya banyak produk kulit asli yang dijual di pasaran boleh digunakan oleh umat Islam selagi berasal daripada sumber yang dibenarkan menurut syarak.

Kelebihan Memahami Perbezaan Samak dan Sertu

Mengetahui perbezaan antara samak dan sertu memberikan banyak manfaat kepada umat Islam.

Antaranya ialah:

Mengelakkan Salah Faham Tentang Hukum

Ramai yang selama ini menyangka samak digunakan untuk membersihkan najis anjing. Selepas memahami istilah sebenar, seseorang dapat menggunakan istilah yang lebih tepat serta memahami hukum yang berkaitan.

Memastikan Ibadah Lebih Yakin

Kesucian pakaian, badan dan tempat solat merupakan syarat sah bagi ibadah tertentu seperti solat. Dengan memahami cara penyucian yang betul, seseorang dapat beribadah dengan lebih yakin tanpa dibelenggu keraguan.

Membantu Dalam Industri Halal

Sektor makanan, logistik, perhotelan, penyembelihan dan pembuatan produk halal sering melaksanakan prosedur sertu apabila diperlukan. Kefahaman terhadap konsep ini membantu memastikan pematuhan kepada piawaian halal yang ditetapkan.

Menyebarkan Ilmu Yang Betul

Apabila masyarakat memahami maksud sebenar samak dan sertu, istilah yang tepat dapat digunakan dalam perbualan, pendidikan serta penyampaian ilmu agama kepada generasi akan datang.

Kesilapan Yang Sering Berlaku

Terdapat beberapa kesilapan yang masih kerap dilakukan oleh masyarakat.

Mengelakkan kesilapan ini dapat membantu seseorang melaksanakan tuntutan agama dengan lebih tepat serta mengurangkan kekeliruan yang sering tersebar dalam masyarakat.

Kesimpulan

Persoalan tentang apa beza samak dan sertu sebenarnya mempunyai jawapan yang jelas apabila dirujuk kepada ilmu fiqh Islam. Samak ialah proses menyucikan kulit haiwan melalui penyamakan supaya kulit tersebut boleh dimanfaatkan, manakala sertu ialah kaedah penyucian bagi najis mughallazah seperti anjing dan babi dengan membasuh sebanyak tujuh kali, termasuk satu basuhan menggunakan air bercampur tanah.

Walaupun istilah "samak" sering digunakan dalam percakapan harian untuk merujuk kepada penyucian najis berat, penggunaan istilah "sertu" adalah lebih tepat dari sudut syarak. Memahami perbezaan ini bukan sekadar membetulkan penggunaan istilah, malah membantu umat Islam mengamalkan cara penyucian yang betul, meningkatkan keyakinan dalam beribadah serta mengelakkan kekeliruan yang telah lama berakar dalam masyarakat.

Dengan pengetahuan yang tepat, kita bukan sahaja dapat mempraktikkan hukum Islam dengan lebih baik, malah dapat menyampaikan ilmu yang sahih kepada ahli keluarga, rakan-rakan dan masyarakat secara keseluruhannya.

Soalan Lazim (FAQ)

Rujukan

1. AL-KAFI #1316: BEZA SERTU DENGAN SAMAK - muftiwp.gov.my
2. PERBEZAAN ANTARA SERTU VS SAMAK - humairaglobal.com